مدیریت در حوزه شهرداری و شهر سازی شهر تهران

تهران پایتخت کشور ایران و پر جمعیت ترین شهر ایران است،که در جهان رتبه بیست و چهارمین شهر پر جمعیت را به خود اختصاص داده است.جمعیت تهران حدود هفت میلیون هشتصد هزار نفر است.
اداره شهر تهران توسط شهرداری تهران که خود به 22 منطقه شهرداری تقسیم می شود که شهردار تهران توسط شورای شهر تعیین می شود.

طرح اولیه شهر تهران توسط غلامرضا نیک پی تدوین شد که کلید خوردن شهر مدرن در این زمان بود.از مهمترین نظریات و اقدامات نیک پی می توان به این موضوع اشاره کرد “مرتفع سازی در مراکز شهر باشد و هر چقدر از مرکز به سمت حاشیه شهر می رویم تراکم و ارتفاع ساختمان ها کاهش یابد”.

متاسفانه چندین سال است، به علت دانش ضعیف مدیریت شهری و شهرسازی در اکثر نقاط ایران خصوصاً پایتخت که تمام نیروهای متخصص در حوزه های زمین شناسی، محیط زیست و … باید درگیر و در ارتباط با شهرسازی و مدیریت آن توسط شهرداری باشد اما، شاهد عکس این موضوع هستیم به طوری که مرتفع سازی در حاشیه و شمال شهر که نزدیک به گسل شمال تهران هست زیاد شده است بعضاً حتی ساختمان های ویژه مثل بیمارستان ها درست در نقطه تلاقی دو گسل مشاهده می کنیم.

موقیت جغرافیایی و اقلیمی تهران

در شهری با موقیت جغرافیایی و اقلیمی تهران سوالی به ذهن می رسد که چرا نباید در حاشیه شهر نباید تراکم ساخت و ساز و مرتفع سازی وجود داشته باشد؟

دو مورد مهم به شرح زیر است:

  • در زمستان به علت وارونگی دما هوا و افزایش آلودگی هوا ساختمان های بلند همانند یک قفس هوای کثیف را احاطه کرده و از خارج شدن آن جلوگیری میکند.
  • تهران شهر زلزله خیزی می باشد شاید این مثال در درک بهتر این موضوع کمک بزرگی کند، اگر یک ظرف گود را آب داخلش بریزیم به هیچ وجه از داخل آن نمی تواند خارج شود ولی اگر ظرف را بر عکس کنید و روی آن را آب بریزید به راحتی به هر طرف بخواد می تواند سرازیر شود.این مثال را در بعد از زلزله در شهر تهران در نظر بگیرید که جمعیت زیادی بخاطر عدم مدیریت شهری و شهرسازی حتی شرایط امداد رسانی هم ندارند.

تاریخ مدیریت شهر و شهرسازی شهر تهران را از بعد از هشت سال دفاع مقدس می توان به این صورت دسته بندی کرد:

سه مورد مهم به شرح زیر است:

  1. انقلاب فرهنگی در حوزه مدیریت شهر و شهرساز:تقریباً از اواسط دهه هفتاد یعنی زمان آقای کرباسچی انقلابی در حوزه مدیریت و شهرسازی شهر تهران کلید خورد، از مهمترین اقدامات تاسیس روزنامه همشهری و ساخت فرهنگسرا های متعدد در سطح شهر بود اما متاسفانه حمایت نشد شاید این فرهنگسراها و خانه های هنری نقش به سزایی در کمک به فرهنگسازی و آداب زندگی اجتماعی به شهروندان می کردند.
  2. عقیم کردن انقلاب فرهنگی و پاک کردن صورت مسئله ها: این دوران مربوط است به دهمین شهردار تهران بعد انقلاب آقای محمود احمدی نژاد است، که اقدامات گسترده ای از جمله تعطیلی اکثر مراکز فرهنگی شهرداری چون خانه تئاتر، اداره تئاتر، آموزشگاه مجسمه‌سازی و چند تئاتر بود.
    و همچنین اقداماتی چون جایگزین کردن تعداد زیادی از چراغ‌های قرمز و تقاطع‌ها با دور برگردان و آسفالت کردن خیلی از خیابان ها در سطح شهر تهران در این دوران بود.
  3. عصر نوین نا موفق در مدیریت شهرداری تهران: این دوران مربط به یازدهمین شهردار تهران بعد انقلاب آقای محمد باقر قالیباف است که سیر عظیمی از پروژه های عمرانی اما با مطالعات ضعیف انجام شد که شهروندان تهران شاهد خیلی از خسارات آن بودند و هستند.

یکی از نکات مهمی که از دوران شهرداری محمد حسن ملک مدنی نهمین شهردار تهران بعد انقلاب به چشم خورد تراکم فروشی بود که در دوران قالیباف به پیک خود رسید طوری که بیشترین درآمد شهرداری تهران از همین تراکم فروشی ها و ساخت فروشگاه های بزرگ (مال ها و مگا مال هاو…) بود که بدون هیچ مطالعات و تحقیقات قبلی در رابطه با شهرسازی مجوز ساخت داده شد.

از شهریور 96 هم مدیریت شهرداری تهران دچار بحران و آشفتگی زیادی شده که متاسفانه بخاطر بسته بودن دست شهردار ها از جمله آقای نجفی بعد از مدتی مجبور به استعفا هستند.

نویسنده: مهندس رامین علی محمدیان
دانش آموخته مهندسی زلزله عضو سازمان نظام مهندسی استان تهران
محقق و پژوهشگر فعال در حوزه فناوری های نوین ساختمانی و دبیر انجمن عمران